آنچه جاحظ از كلمات فارسى كه اهل مدينه به كار مىبرده‌اند و گويد كه آنها را در قديم الدهر از ايرانيان گرفته‌اند ياد كرده تواند بود كه مربوط به دوران پيش از اسلام و هنگامى باشد كه يثرب و تيماء و مناطق ديگرى كه بر سر راه تجارتى قديم و محل آمدورفت كاروانها بوده‌اند در قلمرو مرزبانان ايران قرار داشته و بازرگانان ايران ، هم به مدينه و هم به مكه و هم به بندر جدّه آمدورفت مىكرده‌اند « 1 » و آنچه دربارهء كلمات فارسى مردم كوفه ذكر كرده مربوط به دوران خود او است زيرا در دوران قديم اعراب در كوفه نبوده‌اند و در فتوحات اسلامى در آنجا مقيم شده‌اند . در همين نيمهء دوم قرن سوم هجرى كه محمد بن وصيف سيستانى يعقوب ليث صفارى را با شعرى فارسى مىستود و شعر او به عنوان آغاز ظهور شعر فارسى در كتب ادب ثبت مىشد ، مسعودى هم در كتاب مروج الذهب سخنى به فارسى از زبان يكى از سپاهيان او با عبارت « فقال بالفارسيه » نقل كرده كه براى بيان مقصود بسيار گويا است . مسعودى به عنوان نمونه براى بيان نظم و انضباط

--> - كه پر و موى او را پاك كرده و به روغن بريان كرده باشند و آن را روده كرده هم مىگويند و به عربى سميط خوانند . مصحح كتاب البيان و التبيين در تعريف كلمه السميط در حاشيهء آن كتاب نوشته « السميط هو ان يلقى بالحيوان بعد ذبحه فى الماء الحار ثم ينتف عنه صوف او ريشه » و مرحوم دكتر معين در ذيل برهان قاطع با نقل همين عبارت افزوده است و اين همان « اوريد » اوريت كردن است كه مرغ را در آب گرم اندازند و پرهاى آن بكنند . در اينجا اين توضيح بايد اضافه شود كه آن معنى كه در حاشيهء البيان و التبيين براى « السميط » ذكر شده در واقع معنى « السمط » است نه السميط و « السميط » حيوانى است كه بدان صورت پر يا موى آن كنده شده باشد . مصوص كه به گفتهء جاحظ شكل عربى شدهء مزوز است خوراكى بوده كه از گوشت در سركه خوابانده مىساخته‌اند « لحم ينقع فى الخل و يطبخ » صاحب لسان گويد : « در حديث على عليه السلام آمده كه آن حضرت مصوص را با سركه ميل مىفرمود » . ( لسان العرب ، در مصّ ) و يذى ظاهرا معرّب پيسى مىنمايد كه در فارسى كنونى به معنى برص است . بارتولومه در فرهنگ خود و به تبع او هرن پيسى را جذام ترجمه كرده است ( برهان قاطع در پيس و ذيل دكتر محمد معين ) معنى بارتولومه با عبارت جاحظ درست درمىآيد . ( 1 ) . در اين‌باره در گفتار دهم از جلد اول همين كتاب توضيح بيشترى خواهيد يافت .